Szkliwiak, czyli ameloblastoma, jest rzadkim nowotworem zębopochodnym. Zwykle ma łagodny obraz histologiczny, ale może miejscowo niszczyć kość. Często rozwija się w żuchwie, w okolicy zębów trzonowych.
Czym jest szkliwiak, czy jest złośliwy i jakie są jego rodzaje?
Określenie „pół-złośliwy” jest nieprecyzyjne. Szkliwiak może być miejscowo agresywny mimo łagodnej histologii. W opisach spotyka się m.in.:
- szkliwiaka jednotorbielowatego (unicystic);
- szkliwiaka konwencjonalnego;
- szkliwiaka obwodowego, rozwijającego się poza kością;
- różne wzorce histologiczne — nie są one tym samym co liczba komór widocznych na RTG;
- rzadką postać przerzutującą — odróżnianą od raka szkliwiakowego.
Szkliwiak może rozwijać się u osób w każdym wieku, choć najczęściej pojawia się między dwudziestym a pięćdziesiątym rokiem życia. U dzieci występuje niezmiernie rzadko, ale również można zaobserwować takie przypadki – najczęściej mają one związek z zatrzymanym zębem.
Ameloblastoma to inna nazwa szkliwiaka, nie osobny czynnik łączący się z HPV. Przyczyna nie jest w pełni wyjaśniona; znaczenie mają zmiany molekularne. Nie należy przedstawiać zakażenia HPV jako ustalonego mechanizmu każdego szkliwiaka.
Szkliwiak – objawy i rozpoznanie. Jak wykryć ten nowotwór?
Guz może długo nie powodować dolegliwości. Zmianę bywa widać na zdjęciu wykonanym z innego wskazania, lecz sam obraz RTG nie rozstrzyga rozpoznania.
Mimo to, istnieją pewne przesłanki, które powinny stanowić dla nas sygnał alarmowy. Na kontrolę do stomatologa w związku z podejrzeniem u siebie szkliwiaka i jego objawów powinniśmy się zgłosić w przypadku:
- problemów z gojeniem się ran po usunięciu zęba,
- niepokojących zmian w zgryzie,
- przesunięć zębów,
- zauważalnej asymetrii twarzy,
- obrzęków policzków, dziąseł, czy podniebienia,
- kłopotów z niedrożnością nosa,
- zaburzeń czucia w okolicach wargi dolnej i bródki,
- problemów z właściwym przyleganiem protezy.
Badania obrazowe pomagają określić lokalizację i zasięg. Rozpoznanie wymaga oceny histopatologicznej materiału pobranego według planu specjalisty. Nie każda zmiana o podobnym obrazie jest szkliwiakiem.
Jak wygląda szkliwiak żuchwy i gdzie ten guz występuje?
W około 80% przypadków szkliwiak rozwija się w okolicach żuchwy. Jego typowa lokalizacja to obszary w pobliżu zębów trzonowych (od „szóstek” do „ósemek”), oraz tak zwany kąt żuchwowy, czyli obszar za zębami. W początkowej fazie rozwoju, przez długi czas szkliwiak żuchwy nie daje żadnych objawów – dopiero w późniejszym stopniu zaawansowania, za jego sprawą może występować zauważalna asymetria w rysach twarzy, czy też wady zgryzu.
Może dojść do przemieszczenia zębów, obrzęku i uszkodzenia kości. Żywotności zębów nie należy zakładać bez badania. Nie uciskaj samodzielnie guza w poszukiwaniu trzeszczenia lub płynu.
W szczęce bliskość zatok i innych struktur wpływa na plan diagnostyki i leczenia. Nie ma zasady, że każdy taki guz zawsze daje objawy wcześniej niż w żuchwie.
Leczenie szkliwiaka - polega zazwyczaj na chirurgicznym usunięciu guza
Leczenie często jest chirurgiczne. Zakres zależy od typu, wielkości, lokalizacji i wcześniejszej terapii; margines jednego centymetra nie jest instrukcją dla każdego przypadku. Czasem potrzebna jest rekonstrukcja.
Dodatkowe metody rozważa zespół specjalistyczny. W wybranych przypadkach znaczenie może mieć leczenie celowane według zmian molekularnych; nie należy stwierdzać, że wszystkie metody inne niż operacja są zawsze bezskuteczne.
Rokowania - czy ten guz ma tendencję do wznowy nawet po wielu latach?
Szkliwiak należy do nowotworów, które charakteryzują częste nawroty, więc po jego usunięciu konieczne jest pozostawanie przez pacjenta pod ścisłą kontrolą chirurga; niezbędne jest regularne wykonywanie zdjęć radiologicznych, które pozwolą ocenić, czy choroba nie nawraca.
Rokowanie i ryzyko nawrotu zależą od rozpoznania oraz leczenia. Rzadka postać przerzutująca i rak szkliwiakowy nie są pojęciami zamiennymi. Plan długoterminowych kontroli ustala ośrodek prowadzący.
Źródła: NCI — szkliwiak · Mayo Clinic — przyczyny i objawy · WHO 2022 — omówienie klasyfikacji nowotworów zębopochodnych.