W skrócie
Abfrakcja zębów to ubytek niepróchnicowy powstający w okolicy szyjki zęba, najczęściej w wyniku przeciążeń mechanicznych i zaburzeń zwarcia. Ma charakter klinowaty i nie jest spowodowany działaniem bakterii próchnicotwórczych. Nieleczona abfrakcja może prowadzić do nadwrażliwości, osłabienia struktury zęba oraz pogłębiania się uszkodzenia. Leczenie zależy od stopnia zaawansowania zmiany i jej przyczyny.
Czym jest abfrakcja?
Abfrakcja to specyficzny rodzaj ubytku tkanek twardych zęba, który powstaje w wyniku nadmiernych sił okluzyjnych (zwarciowych). Najczęściej lokalizuje się w okolicy szyjki zęba, przy linii dziąsła, i przyjmuje kształt ostrego klina.
W przeciwieństwie do próchnicy:
- nie jest wywołana przez bakterie,
- nie towarzyszy jej demineralizacja spowodowana kwasami,
- powierzchnia ubytku jest zwykle twarda i gładka.
Zmiany abfrakcyjne najczęściej dotyczą zębów przedtrzonowych i kłów.
Dlaczego dochodzi do abfrakcji?
Główną przyczyną abfrakcji są przeciążenia mechaniczne, które powodują mikrougięcia zęba w okolicy szyjki. Długotrwałe działanie sił prowadzi do powstawania mikropęknięć szkliwa i zębiny, a w efekcie – do utraty tkanek.
Czynniki sprzyjające abfrakcji:
- bruksizm (zgrzytanie zębami),
- silne zaciskanie szczęk,
- nieprawidłowy zgryz,
- wady okluzyjne,
- utrata zębów bocznych bez odbudowy protetycznej.
Choć dawniej uważano, że główną przyczyną ubytków szyjkowych jest zbyt mocne szczotkowanie, obecnie wiadomo, że abfrakcja ma przede wszystkim podłoże biomechaniczne.
Źródło naukowe:
Grippo JO, Simring M, Schreiner S. Attrition, abrasion, corrosion and abfraction revisited: a new perspective on tooth surface lesions. J Am Dent Assoc. 2004;135(8):1109–1118.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15381566/.
Jak odróżnić abfrakcję od innych ubytków niepróchnicowych?
W obrębie szyjek zębowych mogą występować także inne zmiany:
- abrazja – spowodowana mechanicznym ścieraniem (np. twardą szczoteczką),
- erozja – wynikająca z działania kwasów (np. refluks, dieta),
- atrycja – ścieranie powierzchni żujących.
Abfrakcja ma zwykle wyraźnie zarysowany, klinowaty kształt i ostrą granicę między zdrową a utraconą tkanką. Często współistnieje z innymi typami ubytków.
Objawy abfrakcji
W początkowej fazie zmiany mogą być bezobjawowe. Z czasem pojawia się:
- nadwrażliwość na zimno, ciepło i słodkie pokarmy,
- dyskomfort przy szczotkowaniu,
- estetyczny defekt w okolicy szyjki zęba,
- ryzyko pogłębiania się ubytku.
W zaawansowanych przypadkach może dojść do osłabienia struktury zęba i zwiększonego ryzyka złamania.
Jak leczy się abfrakcję?
Leczenie zależy od stopnia zaawansowania zmiany oraz obecności objawów.
1. Eliminacja przyczyny
Podstawą terapii jest usunięcie czynnika przeciążeniowego, np.:
- leczenie bruksizmu (szyna relaksacyjna),
- korekta zwarcia,
- leczenie ortodontyczne,
- odbudowa braków zębowych.
Bez eliminacji przyczyny ubytek może się pogłębiać nawet po jego odbudowie.
2. Leczenie zachowawcze
W przypadku nadwrażliwości stosuje się:
- preparaty desensytyzujące,
- lakiery fluorkowe,
- pasty do zębów zmniejszające nadwrażliwość.
3. Odbudowa ubytku
Jeśli zmiana jest rozległa lub powoduje dyskomfort, lekarz może odbudować ubytek materiałem kompozytowym. Zabieg poprawia estetykę, zmniejsza nadwrażliwość i chroni ząb przed dalszym uszkodzeniem.
Czy abfrakcja jest groźna?
Sama zmiana nie jest stanem zapalnym ani infekcyjnym, ale jej ignorowanie może prowadzić do:
- postępującej utraty tkanek,
- zwiększonej nadwrażliwości,
- ryzyka pęknięcia zęba,
- problemów estetycznych.
Wczesna diagnoza i kontrola przeciążeń pozwalają zahamować rozwój zmian.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy abfrakcja to próchnica?
Nie, abfrakcja jest ubytkiem niepróchnicowego pochodzenia i nie jest wywołana przez bakterie. Powstaje w wyniku przeciążeń mechanicznych działających na ząb.
Czy abfrakcję trzeba leczyć?
Nie każda zmiana wymaga natychmiastowej odbudowy, ale konieczna jest ocena przyczyny. W przypadku nadwrażliwości lub pogłębiania się ubytku leczenie jest wskazane.
Czy szczotkowanie może powodować abfrakcję?
Zbyt agresywne szczotkowanie może sprzyjać powstawaniu innych ubytków, np. abrazji. Główną przyczyną abfrakcji są jednak przeciążenia zwarciowe.
Czy abfrakcja może prowadzić do złamania zęba?
W zaawansowanych przypadkach osłabiona struktura zęba może być bardziej podatna na pęknięcia. Dlatego ważne jest wczesne rozpoznanie i kontrola sił działających na ząb.
Jak zapobiegać abfrakcji?
Kluczowe jest leczenie bruksizmu, kontrola zwarcia i regularne wizyty kontrolne u stomatologa. Wczesna diagnostyka pozwala zahamować rozwój ubytku.
